บทนำ
พลังงานเป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาอารยธรรมมนุษย์ตลอดมา นับตั้งแต่มนุษย์เริ่มรู้จักจุดไฟขึ้นเอง เมื่อประมาณ 600,000 ปีก่อน ต่อมาหลังการค้นพบน้ำมันในปี<br>พ.ศ. 2402 แหล่งพลังงานหลักได้เปลี่ยนเป็นเชื้อเพลิงฟอสซิล ซึ่งใช้แล้วหมดไป และที่สำคัญ เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ประเทศไทยมีไม่พอใช้ ต้องนำเข้าจากต่างประเทศทุกปี เพื่อความมั่นคงของชาติ จำเป็นที่จะต้องค้นคว้าวิจัยเสียแต่เนิ่นๆเรื่องพลังงานทดแทน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานสีเขียวที่ใช้ไม่มีวันหมดซึ่งประเทศไทยมีอยู่แล้วอย่างเหลือเฟือ โดยการสนับสนุนของศูนย์ความเป็นเลิศด้านฟิสิกส์ ระหว่างปีงบประมาณ พ.ศ.2560-2562 โปรแกรมวิจัยทางฟิสิกส์เพื่อการพลังงานและสิ่งแวดล้อมจะมุ่งทำการวิจัยและพัฒนาด้านแหล่งพลังงานทดแทนต้นทุนต่ำและเทคนิคเสาะหาแหล่งพลังงานที่มีประสิทธิภาพ ที่สอดคล้องกับเทรนด์ของโลกในเรื่องของการอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนด้วย จาก 2 โปรแกรมวิจัยรองดังต่อไปนี้
1.โปรแกรมวิจัยนวัตกรรมทางฟิสิกส์เพื่อการพัฒนาเซลล์แสงอาทิตย์อุบัติใหม่ชนิดเพอรอฟสไกต์
จากข้อมูลของ Inetrnational Energy Agency (IEA) พบว่ายอดผลิตเพื่อจำหน่ายของรถยนต์ไฟฟ้าทั่วโลกในปีพ.ศ. 2558 เทียบกับพ.ศ. 2557 เติบโตถึง 70% คือ จากประมาณ 500,00 คัน เพิ่มขึ้นเป็น 1.2 ล้านคัน โดยยอดผลิตเพื่อจำหน่ายกว่า 80% อยู่ที่ 5 ประเทศต่อไปนี้คือ สหรัฐอเมริกา, จีน, ญี่ปุ่น, เนเธอร์แลนด์ และนอรเวย์ โดยสหรัฐอเมริกามีสัดส่วนยอดขายถึง 34% ของทั่วโลก ในส่วนของประเทศไทยนั้น คณะอนุกรรมาธิการปฏิรูปพลังงานทดแทน พลังงานหมุนเวียน และอนุรักษ์พลังงาน ในคณะกรรมาธิการปฏิรูปพลังงาน สภาปฏิรูปแห่งชาติได้ประเมินการขยายตัวของรถยนต์ไฟฟ้าในประเทศไทยว่า ระหว่างปีพ.ศ. 2555 – 2579 จะมีจำนวนขายสะสมของรถยนต์ไฟฟ้าที่จำนวน 17, 987, 663 คัน แสดงให้เห็นถึงความต้องการใช้รถยนต์ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องชัดเจน ซึ่งหัวใจของการขับเคลื่อนยานยนต์ไฟฟ้าคือมอเตอร์ไฟฟ้า ที่ได้รับพลังงานจากแบตเตอรี่ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมเรื่องแหล่งพลังงานไฟฟ้าสำหรับใช้อัดประจุไฟฟ้าให้แก่แบตเตอรี่ของยานยนต์ไฟฟ้า แหล่งพลังงานทดแทนที่มีความเหมาะสมและมีศักยภาพที่สุดก็คือพลังงานไฟฟ้าจากเซลล์แสงอาทิตย์ เพราะสามารถตั้งสถานีอัดประจุไฟฟ้าได้ทุกที่ที่แสงแดดส่องถึง ดังนั้น เพื่อตอบสนองต่อแนวโน้มของอนาคตและสนับสนุนนโยบายส่งเสริมการผลิตยานยนต์ไฟฟ้า หรือ ยานยนต์แห่งอนาคต (Next-Generation Automotive) ตามยุทธศาสตร์ Thailand 4.0 ของรัฐบาลจึงจำเป็นจะต้องแสวงหาเทคโนโลยีใหม่เพื่อลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพของเซลล์แสงอาทิตย์ เซลล์แสงอาทิตย์ที่มีกระบวนการผลิตที่ง่ายและมีประสิทธิสูงมากพอ (มากกว่า 20%) ก็คือ Perovskite solar cell ซึ่งถือว่าเป็นเซลล์แสงอาทิตย์ รุ่นที่ 3 (3rd generation emerging thin film solar cell) ชนิดหนึ่ง จึงได้สนับสนุนและส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาใน 5 โครงการวิจัยดังต่อไปนี้
โครงการวิจัย 1.1: เซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์ที่มีประสิทธิภาพสูงและราคาถูกเพื่อทดแทนการใช้เซลล์แสงอาทิตย์ชนิดซิลิกอน งานวิจัยนี้เกี่ยวกับการพัฒนาเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์ที่มีประสิทธิภาพสูงและราคาถูก เพื่อทดแทนการใช้เซลล์แสงอาทิตย์ชนิดซิลิกอน โดยมีจุดประสงค์เพื่อประกอบเซลล์ต้นแบบที่เพิ่มประสิทธิภาพการแปลงพลังงานแสงอาทิตย์เป็นพลังงานไฟฟ้าด้วยกระบวนการต่างๆ และเพื่อพัฒนาจนสามารถใช้งานได้จริง โดยเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์นี้เป็นชนิดที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในหมู่ของนักวิจัยทางด้านพลังงาน เนื่องจากมีสมบัติเด่น คือ ราคาถูก ผลิตง่าย และมีสมบัติของสารกึ่งตัวนำที่โดนเด่น เช่น มีสภาพคล่องของประจุไฟฟ้าที่สูง ดูดกลืนแสงในช่วงความยาวคลื่นกว้าง และมีระยะการแพร่ของประจุที่ยาว เซลล์แสงอาทิตย์ชนิดนี้มีองค์ประกอบหลัก คือ สารเมทิลแอมโมเนียมเลดฮาไลด์ ...
โครงการวิจัย 1.2 : การประดิษฐ์สารกึ่งตัวนำชนิดพีเพื่อประยุกต์ใช้ในเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์ สารผสมอินทรีย์-อนินทรีย์ (MAPbI3) และสารอนินทรีย์ (CsSnI3 หรือ CsPbI3) เพอร์รอฟสไกต์กำลังได้รับความสนใจเป็นอย่างมากเนื่องจากให้ค่าประสิทธิภาพเซลล์แสงอาทิตย์ที่สูงและมีขั้นตอนการเตรียมที่ง่าย ในงานนี้เราสนใจศึกษาสารอนินทรีย์ (CsSnI3 หรือ CsPbI3) เพอร์รอฟสไกต์เพื่อใช้เป็นชั้นนำส่งโฮล (hole) ในระบบเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดสีย้อมไวแสงแบบสถานะของแข็งเพราะว่าสารอนินทรีย์ CsSnI3 หรือ ...
โครงการวิจัย 1.3 : การเพิ่มประสิทธิภาพของเซลล์แสงอาทิตย์ชนิด CIGS ด้วยโครงสร้างเซลล์แบบแทนเดม Perovskite-CIGS โครงการนี้เป็นการวิจัยและพัฒนาการสร้างเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอร์รอฟสไกต์โดยที่มีชั้นดูดกลืนแสงทำจากสารประกอบ CH3 NH3 PbI3 ซึ่งมีค่าช่องว่างแถบพลังงานประมาณ 1.6 eV และสามารถที่จะปรับเปลี่ยนค่าช่องว่างแถบพลังงานให้เพิ่มขึ้นได้โดยการเปลี่ยนธาตุในหมู่ halide เป็นธาตุอื่น เช่น Cl หรือ ...
โครงการวิจัย 1.4 : การเพิ่มประสิทธิภาพการแปลงพลังงานแสงอาทิตย์และเสถียรภาพเชิงโครงสร้างของสารกึ่งตัวนํา CH3 NH3 Pb1-x Snx (I1-y (Br,Cl)y )3 ในเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์โดยใช้ทฤษฎีเชิงฟังก์ชันของความหนาแน่นและแบบจำลองการเคลื่อนที่ของพาหะอิสระ เซลล์แสงอาทิตย์ชนิดเพอรอฟสไกต์ที่ใช้สาร CH3 NH3 PbI3 เป็นส่วนประกอบหลัก เป็นเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดที่ได้รับความสนใจในการศึกษาและพัฒนามากที่สุดชนิดหนึ่งในปัจจุบัน เนื่องจากประสิทธิภาพการแปลงพลังงานแสงอาทิตย์ที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง โดยมีประเด็นศึกษาที่สําคัญ ...
โครงการวิจัย 1.5: การคำนวณโครงสร้างผลึกและค่าการดูดกลืนแสงของสารเพอรอฟสไกต์ชนิด CsSnx Pb1-x I3 สารผสมอินทรีย์-อนินทรีย์ MAPbI3 (MA แทน CH3 NH3 cation) และสารอนินทรีย์ CsSnI3 หรือ CsPbI3 เพอรอฟสไกต์กำลังได้รับความสนใจเป็นอย่างมากเนื่องจากให้ค่าประสิทธิภาพเซลล์แสงอาทิตย์ที่สูงและมีกระบวนการผลิตที่ง่าย การผสมระหว่าง Sn ...
โครงการวิจัย 1.6: สมบัติเชิงโครงสร้างและเชิงอิเล็กทรอนิกส์ของเมทิลแอมโมเนียมเลดไอโอด์เพอรอฟสไกต์ภายใต้ความดันสูง ในงานวิจัยนี้ ผู้วิจัยได้ศึกษาผลึกเพอรอฟสไกต์ CH3 NH3 PbI3 ภายใต้สภาวะปกติและที่ความดันสูง โดยใช้วิธีฟังก์ชันนัลความหนาแน่น (ของอิเล็กตรอน) โดยผลึกที่ใช้จำลองมีลักษณะตาม ผู้วิจัยได้ศึกษาความสำคัญของอันตรกิริยาแบบแวนเดอร์วาลส์และค้นพบว่ามีส่วนสำคัญในการคงรูปโครงสร้างผลึกและในการหมุนของโมเลกุลเมทิลแอมโมเนีย (MA) ที่ความดันสูง ผู้วิจัยได้พบการเปลี่ยนสถานะเชิงโครงสร้างจากโครงผลึกแบบ I4/mcm ไปเป็นแบบ Im3 การวางตัวของโมเลกุล ...
2.โปรแกรมวิจัยนวัตกรรมทางควอนตัมฟิสิกส์เพื่อการสำรวจน้ำมันและแก๊ส
น้ำมันและแก๊สธรรมชาติไม่ได้มีประโยชน์ในด้านเป็นแหล่งพลังงานเท่านั้น แต่ยังเป็นสารตั้งต้นสำคัญของผลิตภัณฑ์ที่จำเป็นต่อสังคมมนุษย์มากมาย เช่น ผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่องบินโดยสาร, น้ำมันหล่อลื่น, ปุ๋ย, พลาสติก, เครื่องสำอาง, ยางสังเคราะห์และยา เป็นต้น การลดน้อยถอยลงของแหล่งน้ำมันและแก๊สธรรมชาติเพราะเอามาใช้ผลิตพลังงานไฟฟ้าและใช้กับรถยนต์อย่างมากมายมาเป็นเวลานานนั้น จึงเป็นเรื่องน่าวิตกในแง่ของเสถียรภาพของสังคมมนุษย์ ด้วยปริมาณที่ลดลงมาก การสำรวจหาแหล่งน้ำมันและแก๊สในธรรมชาตินับวันจึงลำบากมากขึ้น จึงมีความจำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีการสำรวจน้ำมันและแก๊สธรรมชาติที่มีประสิทธิภาพสูงมากขึ้น โปรแกรมวิจัยรองที่ 2 จึงมุ่งการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการสำรวจน้ำมันและแก๊สธรรมชาติที่มีความไวสูงที่อาศัยหลักการฟิสิกส์ควอนตัมขั้นสูง โดยประกอบด้วย 3 โครงการวิจัย กล่าวคือ
โครงการวิจัย 2.1: เครื่องวัดความเร่งเนื่องจากแรงโน้มถ่วงของโลกแบบน้ำพุอะตอม โครงการวิจัยนี้จะทำการประยุกต์ใช้ผลิตผลจากโครงการจัดตั้งห้องปฏิบัติการวิจัยทัศนศาสตร์เชิงอะตอมควอนตัม ที่ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์ความเป็นเลิศด้านฟิสิกส์ตั้งแต่ในระยะที่ 1 (พ.ศ.2551-2555) ไปสู่การพัฒนาเทคนิคอินเตอร์เฟียร์โรเมทรีแบบน้ำพุอะตอมโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างเครื่องวัดค่าความเร่งเนื่องจากแรงโน้มถ่วงที่มีความละเอียดในเรือน 10-9 g ให้ได้ภายในกรอบระยะเวลา 3 ปี จากนั้นเครื่องวัดต้นแบบระดับห้องปฏิบัติการดังกล่าวจะได้รับการจัดวางโครงสร้างเชิงวิศวกรรมเพื่อเป็นอุปกรณ์วัดเคลื่อนย้ายได้แบบติดเครื่องบินที่สามารถทำการวัดแบบต่อเนื่องขณะบินภายในปีที่ 4-5 เครื่องวัดค่าความเร่งเนื่องจากแรงโน้มถ่วงชนิดใหม่นี้จะเพิ่มศักยภาพการสำรวจแหล่งทรัพยากรน้ำมัน และแก๊สธรรมชาติ ในบริเวณพื้นที่ที่เข้าถึงได้ยาก เช่น บึง ...
โครงการวิจัย 2.2 : อินเตอร์เฟียโรมิเตอร์อะตอมสนามใกล้แบบทาล์บอท-เลา อินเตอร์เฟียโรมิเตอร์ของคลื่นสสารสามารถใช้ในการการวัดความแม่นยำสูงได้ด้วยการทดลองกับอิเล็กตรอน อะตอม และโมเลกุลขนาดเล็ก โดยเฉพาะการวัดแรงเฉื่อยทุกชนิด ตัวอย่างเช่นการแปรเปลี่ยนการหมุนของโลก ความเร่งเนื่องจากความโน้มถ่วงของโลก ความแตกต่างของสนามโน้มถ่วง ความรู้เกี่ยวกับแรงเฉื่อยมีความสำคัญกับงานหลายสาขา หรือการประยุกต์ต่างๆ เช่นทางภูมิศาสตร์ ธรณีวิทยา ความแตกต่างของสนามโน้มถ่วงสามารถเกิดจากแผ่นดินไหว การเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์ คลื่นสึนามิ รวมถึงการสำรวจทรัพยากรธรรมชาติเช่นน้ำมันดิบ เป็นต้น ...
โครงการวิจัย 2.3 : การศึกษาเชิงทฤษฎีของอะตอมริดเบอร์ก อันตรกิริยากับอะตอมสถานะพื้น และการแทรกสอดในสนามภายนอก โครงการวิจัยนี้ จะมุ่งไปที่การวิเคราะห์เชิงทฤษฎีด้วยกลศาสตร์ควอนตัม ถึงพฤติกรรมของอะตอมรูบิเดียม เมื่อถูกกระตุ้นให้อยู่ในสถานะริดเบอร์กธาตุในหมู่ 1 อาทิ ไฮโดรเจน โซเดียม หรือ รูบิเดียม จะมีอิเล็กตรอนชั้นนอกสุดเพียงตัวเดียว และ เมื่ออิเล็กตรอนดังกล่าวถูกกระตุ้นให้ไปอยู่ในระดับพลังงานสูงมาก ยกตัวอย่างเช่น ...