บทนำ
ตามที่รัฐบาลไทยได้มีนโยบาย Thailand 4.0 ซึ่งจะใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย เปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจจากแบบเดิมที่เน้นการผลิตสินค้า “โภคภัณฑ์” เป็นการผลิตสินค้าเชิง “นวัตกรรม” เพื่อขับเคลื่อนประเทศเข้าสู่ประเทศที่มีรายได้สูง เพื่อให้คนไทยเปลี่ยนจากเดิมที่ “ทำมากได้น้อย” เป็น “ทำน้อยได้มาก” ซึ่งการสร้างนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่ทันสมัยนั้น ต้องใช้องค์ความรู้พื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เข้มแข็ง มาสร้างฐานเทคโนโลยีที่จำเป็นต่อการผลิตนวัตกรรม ความรู้เชิงลึกทางฟิสิกส์ที่ทันสมัยมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างนวัตกรรมที่แข่งขันได้ในระดับโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกได้สร้างองค์ความรู้ใหม่ๆ เพิ่มมากขึ้นทุกวัน และ การผลิตสินค้าเชิงนวัตกรรมยิ่งต้องใช้องค์ความรู้ขั้นสูงในการสรรสร้างวัสดุให้มีสมบัติเฉพาะจำเป็นต่อการสร้างสรรค์นวัตกรรมตามแบบที่นวัตกรได้ออกแบบไว้ หลายครั้งต้องพัฒนาวัสดุที่มีสมบัติต่างจากที่พบในธรรมชาติ เช่น วัสดุที่สามารถนำไฟฟ้าโดยไม่มีความต้านทานที่ทำงานได้ในภาวะอุณหภูมิปกติ (High Tc super conductors), วัสดุที่มีค่าสัมประสิทธิ์การขยายตัวเป็นลบ (หดตัวเมื่อร้อน), วัสดุที่สามารถแปลงพลังงานความร้อนเป็นไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ เป็นต้น
ในอดีตนั้นจำแนกสารในเชิงไฟฟ้าเป็นตัวนำและฉนวน เมื่อมีการค้นพบสารกึ่งตัวนำที่สามารถควบคุมคุณสมบัติได้ ก็นำสู่ยุคปฏิวัติอิเล็กทรอนิกส์ (Electronics Revolution) การค้นพบและพัฒนาเส้นใยนำแสง และผลึกที่ทวีความถี่ทางแสง (Second-harmonic crystal) นำสู่การสื่อสารความเร็วสูง ดังนั้น การพัฒนาสินค้าเชิงนวัตกรรม ในยุคนี้จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเกิดจากการค้นพบและพัฒนาวัสดุใหม่ที่มีสมบัติพิเศษ การพัฒนานี้จะเกิดไม่ได้เลย หากไม่มีการศึกษาวัสดุและเข้าใจทฤษฎีฟิสิกส์เชิงลึก ตัวอย่างเช่น การพัฒนาเทคนิคการคํานวณและทฤษฎีที่เหมาะสมในการศึกษาสมบัติและปรับปรุงวัสดุใหม่ ช่วยให้สามารถออกแบบโครงสร้างของวัสดุและจำลองคุณสมบัติของวัสดุในคอมพิวเตอร์ก่อนที่จะสามารถสังเคราะห์ได้จริง หรือสามารถที่จะสร้างแบบจำลองของวัสดุที่กำลังศึกษาและตรวจวัดถึงที่มาของคุณสมบัติต่างๆ ที่วัดได้ในการทดลอง การพัฒนาทฤษฎีวัสดุไปจนถึงระดับรากฐานระดับควอนตัมช่วยให้สามารถอธิบายพฤติกรรมของอิเล็กตรอนในผลึก และสร้างแบบจำลองนำสู่การพัฒนาวัสดุใหม่ที่มีสมบัติทางแสง, ไฟฟ้า และแม่เหล็กตามต้องการ การพัฒนาเทคโนโลยีการลดอุณภูมิของอะตอมด้วยแสงเลเซอร์ ซึ่งต้องอาศัยความรู้ฟิสิกส์เชิงลึก นำสู่การสร้างนาฬิกาความแม่นยำสูง (Atomic clock) ทำให้ระบบกำหนดตำแหน่งบนโลก (GPS) เกิดขึ้นได้ และเปิดโอกาสให้ศึกษาอะตอมเดี่ยวที่อาจนำสู่การสร้างควอนตัมคอมพิวเตอร์ที่มีประสิทธิภาพสูงอย่างก้าวกระโดดเทียบกับคอมพิวเตอร์ปัจจุบันต่อไป
โครงการวิจัยภายใต้โปรแกรมวิจัยทางฟิสิกส์พื้นฐานที่ได้รับงบประมาณสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาจากศูนย์ความเป็นเลิศด้านฟิสิกส์ ระหว่างปี พ.ศ. 2560 – 2562 นั้น ประกอบไปด้วยหัวข้อต่างๆ ดังต่อไปนี้
โครงการวิจัย 1: การศึกษาโลหะออกไซด์และโลหะซัลไฟด์เชิงคํานวณสําหรับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ยุคใหม่ โลหะออกไซด์, โลหะซัลไฟด์ และ วัสดุที่เกี่ยวข้องเป็นวัสดุที่วงการวิจัยให้ความสำคัญอย่างยิ่งและมีสมบัติพิเศษหลายด้านที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นวัสดุอิเล็กทรอนิกส์ยุคใหม่ โครงการวิจัยนี้เน้นการศึกษาและพัฒนาสมบัติทางแสง, ไฟฟ้า, แม่เหล็ก หรือ การควบคู่ระหว่างสมบัติเหล่านี้ ทั้งนี้เทคนิคการคํานวณที่มุ่งใช้เพื่อการศึกษา ได้แก่ การคํานวณแบบ First Principles Calculations, การคํานวณแบบ Semi-empirical ...
โครงการวิจัย 2: การค้นหาสถานะทางควอนตัมของสารประกอบกลุ่มโลหะทรานซิชั่นแชลโคเจไนด์และออกไซด์สําหรับพัฒนาใช้ในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์แบบใหม่ โลหะกลุ่มทรานซิชั่นแชลโคเจไนด์เป็นกลุ่มวัสดุอิเล็กทรอนิกส์ยุคใหม่ที่มีโครงสร้างเฉพาะ ตัวอย่างของโลหะทรานซิชั่นแชลโคเจไนด์ ได้แก่ MoS2, MoSe2 และ WSe2 โดยโครงการวิจัยนี้จะค้นหาสถานะทางควอนตัม และเอกลักษณ์เฉพาะจากโครงสร้างอิเล็กทรอนิกส์ของสารกลุ่มนี้ โดยเทคนิควิเคราะห์ขั้นสูงร่วมกับการคำนวณ และจะศึกษาสมบัติแม่เหล็กไฟฟ้า เพื่อประยุกต์ใช้ความรู้ที่ได้จากการศึกษา ไปพัฒนาอุปกรณอิเล็กทรอนิกส์ต้นแบบที่แสดงให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์สมบัติของวัสดุที่แตกต่างจากที่มีอยู่แล้วในปัจจุบัน หัวหน้าโครงการ: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วรวัฒน์ มีวาสนา1) ...
โครงการวิจัย 3: การพัฒนาสมบัติเชิงไฟฟ้าและสมบัติเชิงกลของวัสดุต้นแบบเซลแสงอาทิตย์อุบัติใหม่และวัสดุกักเก็บไฮโดรเจนโดยเทคนิคสภาวะรุนแรง สมบัติทางแสง, ไฟฟ้า และ แม่เหล็ก ตลอดจนโครงสร้างการเรียงตัวและยึดจับของอะตอมในวัสดุ สามารถปรับแปลงได้โดยการเปลี่ยนสภาวะภายนอก เช่น แรงดัน และ อุณหภูมิ เป็นต้น ดังนั้น นอกจากการสรรหาวัสดุใหม่ที่มีสมบัติตามต้องการ การปรับสมบัติของวัสดุที่มีอยู่โดยการปรับความดันภายนอก และ/หรือ อุณหภูมิ ก็สามารถทำให้สมบัติของวัสดุเปลี่ยนไปได้ ...
โครงการวิจัย 4: การศึกษากลไกพื้นฐานของเลเซอร์นาโนย่านอินฟราเรดและเทราเฮิรตซ์เพื่อการประยุกต์ใช้สําหรับความมั่นคง โครงการวิจัยนี้ ศึกษากลไกฟิสิกส์พื้นฐานที่มีผลต่อการพัฒนาอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เชิงแสง เน้นการประยุกต์ใช้ทางการทหาร เช่น การศึกษาปรากฏการณ์พาหะร้อน เพื่อใช้ในการพัฒนาประสิทธิภาพของเลเซอร์นาโนและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เชิงแสงในย่านอินฟราเรดในช่วงพลังงานต่ำไปจนถึงพลังงานสูง, การศึกษาและออกแบบระบบ Nonlinear Optics เพื่อใช้ตรวจหาสารวัตถุระเบิดจากระยะไกลโดยใช้ลําแสงเลเซอร์อินฟราเรด และเทคนิค Coherent Anti-Stoke Raman Spectroscopy (CARS) ที่มีความไวสูง ...
โครงการวิจัย 5: สแกนนิงโพรบไมโครสโกปีเพื่องานวิจัยด้านออปติกส์สนามระยะใกล้ นวัตกรรมสแกนนิงโพรบไมโครสโกปี (Scanning Probe Microscopy, SPM) และ หัววัดโดยคลื่นผิวพลาสมอนเรโซแนนซ์ (Surface Plasmon Resonance, SPR) นับว่าเป็นนวัตกรรมที่เกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ จากพื้นฐานองค์ความรู้ทางฟิสิกส์ ที่สามารถใช้วัดผิวของวัสดุ ทำให้ทราบสมบัติเชิงลึก จึงเป็นเครื่องมือที่มีความสําคัญในการพัฒนางานวิจัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในทางด้านนาโนเทคโนโลยี ...